شهرام جعفری‌نژاد

باد هر جا بخواهیم می‌وزد!

هشتمین نظرسنجی ده‌سالانهٔ مجلهٔ «سایت‌اندساند» (2022)

21 اسفند 1401

اگر یادتان باشد، در شمارهٔ 22 مجله (دی 1401) که به بررسی نتایج هشتمین نظرسنجی ده‌سالانهٔ مجلهٔ «سایت‌اند‌ساند» (2022) پرداختم، گفتم که قرار است تا اواسط ژانویه (اواخر دی)، اسامی رأی‌دهندگان و آرای تک‌تک افراد منتشر شود و به‌محض انتشار، در مطلبی دیگر به بررسی اسامی و درج گزیده‌ای از آرای افراد سرشناس‌تر در هر دو گروه منتقدان و کارگردانان خواهم پرداخت. اواسط ژانویه که بمانَد؛ مسئولان «سایت‌اندساند» در اوایل فوریه اعلام کردند که چون تعداد اسامی خیلی زیاد است، انتشارش موکول می‌شود به اوایل مارس - که با توجه به فرصت چندماهه بین جمع‌بندی آرا تا انتشار نتایج و پس از آن، چندان منطقی نبود - و فعلاً اسامی فیلم‌های ردهٔ 101 تا 250 منتقدان را داشته باشید تا بعد (که معلوم بود بر اثر فزونی واکنش‌های منفی نسبت به برخی از فیلم‌های انتخاب‌شده در فهرست صد فیلم برتر، خواسته‌‌اند بگویند جای بسیاری از فیلم‌های خوب تاریخ سینما خالی نیست؛ فقط رده‌شان کمی پایین‌تر است) و انصافاً هم فهرست آبرومندتری بود! [برای نمونه: ریو براوو (101)، پدرخوانده: قسمت دوم (104)، نشانی از شر (108)، نَشویل (114)، جانی گیتار (122)، گاو خشمگین (129)، لارنس عربستان (133) و... در اواخر فهرست: زیستن (157)، خانوادهٔ باشکوه آمبرسن (169)، آشوب (185)، دکتر استرنجلاو (196)، همهچیز دربارهٔ ایو (211)، فریادها و نجواها (225)، کلمنتاین محبوبم (243) و... همگی با کیلومترها فاصله از ژان دیلمان (1)، کار نیکو (7)، کلوزآپ (17) و...!]. و بالاخره در اوایل مارس، فهرست اسامی افراد و آرای‌شان اعلام شد.

بمانَد که در این فاصله، خبرهای دیگری هم از برخی اشتباهات آماری و تایپی و غیره در نتایج حاصله رسید که شاید هیچ‌کدام به‌اندازهٔ خبر تأییدشدهٔ خود «سایت‌اندساند» مبنی بر استخدام گیریش شامبو، منتقد سینما و استاد دانشگاه (هندی‌الاصل مهاجر به آمریکا) از چند ماه پیش برای «برنامه‌ریزی این نظرسنجی در ابعادی وسیع برای رسیدن به نتایجی بازتر از همیشه» مهم نبود. اشتباه نکنید. منظور، مهندسی مستقیم نظرسنجی نیست. خیلی ساده، حضرات به‌کمک آقای شامبو به این نتیجه رسیده‌اند که با بازکردن دریچهٔ رأی‌دهندگان و دعوت از افرادی بیش‌تر با طیفی وسیع‌تر از دانش سینمایی صرف (با شعار زیبای گستردگی قومی، نژادی، ملیتی، جنسیتی، دانش‌پژوهی و...) خودبه‌خود نتیجهٔ موردنظر حاصل می‌شود و شد. طی چند دورهٔ اخیر که تعداد منتقدان دعوت‌شده، دهه‌به‌دهه بیش‌تر شد و از 145 نفر در سال 2002 به 846 نفر در سال 2012 رسید، می‌گفتند منظور از منتقدان در این نظرسنجی، مجموعه‌ای از منتقدان، نویسندگان سینمایی، مورخان، مدیران و برنامه‌ریزان جشنواره‌ها، مدرسان و پژوهشگران (و لابد با سطحی قابل‌قبول از دانش و تجربه و سابقه) هستند و امسال چشم‌مان به اسامی 1639 رأی‌دهنده روشن شده که طبق عبارت کوتاه زیر نام هر فرد، بسیاری‌شان از حوزه‌هایی مانند مدیریت فرهنگی، علوم انسانی، جامعه‌شناسی، ارتباطات و... طبعاً با تأثیرپذیری فراوان از کلیدواژه‌های مرسوم در این مطالعات طی چند سال اخیر هم‌چون روشنگری، فمینیسم، رادیکالیسم، شالوده‌شکنی، جهانی‌شدن، جنبش «من‌هم» و... (برخی از افراد هم بدون هیچ عنوانی!) در این نظرسنجی حضور دارند و طبعاً از نام و نشان و سن و سابقه و دانش سینمایی بسیاری‌شان بی‌اطلاعیم. در بخش کارگردانان هم وضعیتی مشابه حاکم است و در شرایطی که همهٔ ما به‌راحتی می‌توانیم از ده‌ها کارگردان بزرگ و زندهٔ تاریخ سینما نام ببریم، «سایت‌اندساند» از 480 کارگردانی دعوت کرده که وقتی خودش در همان شمارهٔ اعلام نتایج، آرای 114 کارگردان سرشناس‌تر را منتشر کرد، دست‌کم دوسوم‌شان ناشناس یا بسیار کم‌سابقه و غیرمهم بودند! خُب، آشکار است که نتیجه، همین می‌شود که شد (پیش‌تر فکر می‌کردم خوب است پس از انتشار اسامی و آرای هر فرد، نام‌های رأی‌دهندگان به چند فیلم عجیب در رده‌های بالا را ذکر کنم؛ اما حالا می‌بینم فقط اتلاف کاغذ است که ده‌ها نام ناشناس را - در کنار سه چهار نام سرشناس در مورد هر فیلم - فهرست کنم).

آزمون دیگر، بررسی آرای یک جامعهٔ آماری محدودتر و سرشناس‌تر است؛ چنان‌که من در ادامهٔ مطلب و برای فرونشاندن کنجکاوی خودم و شما دربارهٔ آرای تعدادی از افراد سرشناس‌تر، آرای سی منتقد و سی کارگردان برگزیده‌ را ذکر کرده‌ام و تأکید می‌کنم که آن‌ها را فقط بر اساس سابقه و میزان شناختم از ایشان برگزیدم و در بدو امر به آرای‌شان توجهی نکردم. نتیجه این شد که اکثر قریب‌به‌اتفاق این سی منتقد و سی کارگردانِ مهم‌تر و شناخته‌شده‌تر، در انتخاب‌های مورد بحث، نقشی نداشته‌اند! فقط همین‌قدر بدانید که نخستین فیلم این نظرسنجی (ژان دیلمان) با 215 رأی، تنها 13 درصد آرای منتقدان را کسب کرده (سرگیجه در نظرسنجی پیشین 23 درصد آرا را کسب کرده بود)، هفتمین فیلم (کار نیکو) با 106 رأی 4/6 درصد آرای منتقدان، هفدهمین فیلم (کلوزآپ) با 78 رای 7/4 درصد آرای منتقدان و... در بخش کارگردانان هم وضع چندان بهتر نیست؛ چنان‌که نخستین فیلم (2001: یک ادیسهٔ فضایی) با 62 رأی 13 درصد آرا، چهارمین فیلم (ژان دیلمان) با 46 رأی 5/9‌ درصد آرا، نهمین فیلم (کلوزآپ) با 33 رأی 8/6 درصد آرا و... را کسب کرده‌اند.

ادامه مطلب در ماهنامه
0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
© ۱۴۰۰ فیلم امروز
ماهنامه سینمایی فیلم امروز با اتکا به پشتوانه ای ۴۰ ساله، همراه با آغاز قرن جدید شروع به کار کرد.